NGƯỜI XÂY CHÙA PHẬT HỌC VÀ LẬP TRƯỜNG BỒ ĐỀ PHAN THIẾT.

Chuyện kể mùa vu lan:
NGƯỜI XÂY CHÙA PHẬT HỌC VÀ LẬP TRƯỜNG BỒ ĐỀ PHAN THIẾT.
Ít ai Phan Thiết biết rằng người xây chùa Phật Học và trường trung học Bồ Đề là một công chức, một nhà thơ.
Công chức
Một buổi sáng của năm Giáp Thân 1884, tại làng An Cựu, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên, quan tam phẩm triều Nguyễn - Đoàn Công Trí vừa đi chầu về thì nghe gia gia nhân báo: “Phu nhân vừa sinh công tử”. Thay vì cởi triều phục, ông cứ để vậy đi thẳng vào buồng vợ. Sau khi nhìn vào mặt con, quan tam phẩm mỉm cười bảo vợ: Thằng bé không đến nỗi nào đâu mình ạ. Anh sẽ đặt tên con là Đoàn Tá. Nhà mình từ trước đến nay tu thân tích đức, hy vọng con lớn lên con sẽ noi theo.

Do sinh trưởng trong một gia đình quan văn, vốn trọng chữ nghĩa nên Đoàn Tá được ăn học chu đáo . Cậu theo học hệ thống trường Pháp Việt rồi đậu vào trường Hậu Bổ, là một cơ sở đào tạo viên chức hành chánh ở Hà Nội vào thời Pháp thuộc. Năm 1906, Đoàn Tá được bổ nhiệm làm công chức tại Tòa Khâm sứ Trung Kỳ rồi được chính quyền bảo hộ Pháp điều chuyển đến Tòa công sứ Lâm Đồng. Năm 1925, Đoàn Tá nhận nhiệm sở tại Tòa Công sứ tỉnh Bình Thuận.

Từ khi đến Bình Thuận, chính cảnh vật và con người hiền hòa nơi đây đã giữ chân người thanh niên xứ Huế. Ông quyết định chọn Phan Thiết làm quê hương thứ hai của mình.

Vốn là người có kiến thức và cần mẫn với công việc, Đoàn Tá lần lượt được bổ nhiệm các phẩm hàm của ngạch chánh tam phẩm là ngạch cao nhất dành cho công chức cấp tỉnh theo quy định của thời đó.

Năm 1936, ông Đoàn Tá nghỉ hưu và định cư ở luôn tại Phan Thiết.

Lập trường Trung học Bồ Đề

Năm 1938, cụ Đoàn Tá cùng các cư sĩ khác đứng ra thành lập Hội An Nam Phật Học Bình Thuận. Đây được xem là tổ chức tôn giáo đầu tiên của tỉnh Bình Thuận. Cụ Đoàn Tá được bầu làm hội trưởng. Hội An Nam Phật Học Bình Thuận do cụ Tá điều hành hoạt động rất mạnh và phát triển thêm nhiều chi hội ở các địa phương như Phan Rí, Hòa Đa, Mũi Né, Hàm Tân…
Năm 1954, nhằm tạo điều kiện cho con em các gia đình phật tử và các gia đình nghèo ở Phan Thiết có chỗ học tập, cụ Đoàn Tá đứng ra vận động các thân hào, nhân sĩ, phật từ xây dựng trường Bổ Đề ( nay là trường tiểu học Tuyên Quang ).

Đầu năm 1955, trường hoàn thành dãy nhà đầu tiên, với vách gạch, mái lợp tôn ciment, gồm 4 phòng học, để mở 2 lớp đệ thất và 1 lớp đệ lục. Trường Bồ Đề thu nhận số học sinh ngụ tại Phan Thiết cũng như các quận trong tỉnh Bình Thuận đã thi rớt kỳ thi tuyển vào lớp đệ thất của Trường trung học công lập Phan Bội Châu. Vì số học sinh ngày càng tăng nên từ niên khóa 1959 – 1960, trường mở các lớp đệ ngũ (lớp 8) và đệ tứ (lớp 9). Năm 1970 trường cất thêm một dãy lầu để mở các lớp đệ nhị cấp (từ lớp 10 trở lên).

Lập chùa Phật học

Là một phật tử, ông Đoàn Tá đã phát tâm xây dựng một ngôi chùa to đẹp ngay tại khu vực trung tâm Phan Thiết để bà con phật tử có nơi thờ lạy Phật, làm trụ sở của Hội An Nam Phật Học Bình Thuận và cũng là bộ mặt của phật giáo Bình Thuận. Ông đã vận động các nhà mạnh thường quân và phật tử xa gần đóng góp tiền để mua một khu đất rộng rãi ở khu vực trung tâm Phan Thiết thời bấy giờ là đường Gia Long (nay là đường Trần Phú) và xây dựng lên một ngôi chùa to đẹp nhất Bình Thuận thời đó. Chùa khánh thành 1940 và lấy tên là chùa Phật học. Sau này đổi tên thành chùa Phật Ân.

Từ năm 1940 chùa Phật Học là trụ sở trụ sở của Hội An Nam Phật Học Bình Thuận rồi Ban trị sự Phật giáo tỉnh Bình Thuận cho đến nay. Chùa là nơi điều hành tất cả mọi hoạt động phật sự và hoằng dương đạo pháp trong toàn tỉnh.

Giai đoạn chính quyền Ngô Đình Diệm đàn áp Phật giáo( 1963), chùa Phật học là trung tâm của các cuộc đấu tranh chống kỳ thị tôn giáo, bảo vệ quyền bình đẳng tín ngưỡng.

Nhà thơ và cuộc đời.

Ông Đoàn Tá cũng là nhà thơ có tiếng trên thi đàn với bút danh là Phú Khê. Ông đã tham gia thành lập Hội thơ Lạc Thành Thi xã ở Phan Thiết và có mối quan hệ gắn bó với Hội thơ Hương Bình Thi xã ở Huế. Thơ của ông chủ yếu theo thể thất ngôn bát cú (thơ Đường), ngoại trừ một số ít bài theo thể tứ tuyệt (bốn câu) hay ca trù (hát nói) với câu từ 4 - 10 chữ.

Gần đây, một gia đình tộc họ Đoàn, quê ở huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam, hiện sống ở Tp.HCM đã tìm lại được tập thơ Đường của cụ Đoàn Tá. Sau nhiều năm bị thất lạc qua cuộc kháng chiến chống Mỹ, gồm trên sáu trăm bài thơ được đánh máy trên giấy thô, có tựa đề “Phú Khê thi tập”. Hiện gia đình ông Đoàn Tá có ý định xuất bản tập thơ này.

Ông cũng được người dân biết đến như là một người nhân hậu, giúp đỡ người nghèo khó. Trận lụt lớn năm Nhâm Thìn 1952 tại Phan Thiết, người dân chợ Gò ( Phú Trinh ) chạy lụt đến nhà ông, ông sai con cháu nấu cơm, đem sữa cho người yếu, cụ già, đem gạo phân phát cho bà con, cứu trợ những người trên thuyền tấp vào nhà ông xin tá túc khi nước lũ lên cao. Sẵn có thuyền, ông cho người chèo thuyền khắp xóm để cứu những người đang bám vào xà hay ngồi trên các nóc nhà bị ngập nước.

Sau trận lụt đó, ông Đoàn Tá đã nhận được thư khen và huân chương "Anh dũng bội tinh" của chính phủ Bảo Đại tặng.

Người dân xóm chợ Gò Phan Thiết xưa rất mến mộ và nể phục tài đức của ông Đoàn Tá. Nhà ai có chuyện vợ chồng bất hoà họ thường đến thưa với ông để phân xử, hoà giải. Khi ông thấy có người ăn ở không phải đạo làm con đối với cha mẹ thì ông gọi đến nhà khuyên răn dạy bảo. Trong xóm có ai rượu chè, cờ bạc không thương vợ thương con ông cũng không bỏ qua, đến gặp họ phân tích lời hay lẽ thiệt. Nhà ông trở thành một khuôn hội, tập hợp bà con mộ đạo Phật ngày rằm, mồng một tập trung để tụng kinh niệm Phật và nghe ông thuyết pháp giảng giải những điều bổ ích. Sinh hoạt này duy trì cho đến lúc ông qua đời.

Tuy là người làm việc cho chính quyền Pháp nhưng ông Đoàn Tá có bốn người con tham gia kháng chiến: Người con trai thứ hai là Đoàn Khiêm là liệt sĩ, người con trai thứ ba là giáo sư thiếu tướng Đoàn Huyên trong chiến tranh chống Mỹ, về sau là Viện trưởng Viện Khoa học Quân sự Việt Nam, người con gái út là Đoàn Thị Bích Hoàn trong kháng chiến là cơ sở kinh tế bí mật với thương hiệu "bột sinh dưỡng Bích Chi" nổi tiếng tại Sài Gòn, sau 1975 là chủ tịch phường Yên Đỗ, quận 3, thành phố Hồ Chí Minh.

Lê Huân – Tuệ Minh

Chú thích ảnh:
1. Ông Đoàn Tá
2. Chùa Phật Học lúc mới xây dựng.
3. Chùa Phật Học ngày nay.


Nguồn : Lê Huân

SHARE THIS

0 nhận xét: